5 Kasım 2026'da Frontiers in Sociology dergisinde yayımlanan "Üretken Yapay Zeka Çağında Çevrim İçi Koordine Manipülasyon: Ortaya Çıkan Zorluklar" (Coordinated Online Manipulation in the Era of Generative AI: Emerging Challenges) başlıklı akademik incelemede, üretken yapay zekanın dezenformasyonun yayılmasında ve kamuoyunun manipüle edilmesinde nasıl kullanıldığı ele alındı.
Sahte içeriklerin üretimi hızlandı, koordinasyonu kolaylaştı ve tespiti zorlaştı
İtalya'daki Napoli Federico II Üniversitesinden Prof. Dr. Monica Murero, üretken yapay zekanın yaygınlaşmasını takip eden ilk üç yılda konuyla ilgili yayımlanan akademik çalışmaları inceleyerek, yapay zekanın dijital ortamda kamuoyunu yönlendirmeye yönelik koordineli manipülasyon faaliyetlerini nasıl dönüştürdüğünü araştırdı.
Çalışmanın merkezine “Koordineli Sahte Davranış” (Coordinated Inauthentic Behavior - CIB) kavramını alan Murero, yapay zekanın sosyal medyada gerçekte var olmayan bir toplumsal destek veya fikir birliği algısı oluşturmak amacıyla kullanılabileceğine dikkat çekti. Bu kavram, 'kişi veya grupların sahte hesaplar kullanarak ya da birden fazla hesabı koordineli şekilde yöneterek sosyal medyada kamuoyunu yönlendirmeye çalışmasını' ifade ediyor. Aynı görüşü destekleyen çok sayıda paylaşımın birbirinden bağımsız kullanıcılar tarafından yapılmış gibi gösterilmesi, söz konusu görüşün toplumda yaygın olduğu izlenimini oluşturabiliyor.
Yapay zeka, dijital iletişimde üç temel değişime yol açıyor
Murero, üretken yapay zekanın çevrim içi dezenformasyon ve manipülasyon faaliyetlerini birbiriyle bağlantılı üç temel alanda dönüştürdüğünü belirtti.
İlk değişimin içerik üretiminde yaşandığına dikkat çekilen çalışmada, yapay zeka uygulamaları sayesinde çok sayıda metin, fotoğraf ve videonun daha kısa sürede ve düşük maliyetle hazırlanabildiğinin altı çizildi. Hazırlanan bu içeriklerin farklı hedef kitlelere göre uyarlanabildiği ifade edildi.
İkinci değişimin, 'koordineli manipülasyon faaliyetlerinde yapay zeka destekli sistemlerin kullanılmaya başlanması olduğu' belirtildi. Daha önce insan eliyle yürütülen bazı görevler artık yapay zeka aracılığıyla gerçekleştirilebililiyor. Bu da yanıltıcı içeriklerin farklı hesaplardan koordineli biçimde paylaşılmasını kolaylaştırıyor. Böylece toplumda sınırlı destek gören bir görüş, çok sayıda kişi tarafından benimseniyormuş gibi gösterilebiliyor.
Üçüncü değişimin, 'yapay zekayla üretilen içeriklerin gerçek içeriklerden ayırt edilmesinin giderek zorlaşması olduğu' vurgulandı. Yapay zeka tarafından oluşturulan metin, fotoğraf ve videoların insan üretimi içeriklere daha fazla benzemesi, kullanıcıların karşılaştıkları bilgilerin kaynağını ve güvenilirliğini değerlendirmesini güçleştiriyor. Bu durumun, dijital ortamdaki bilgiye duyulan güveni de olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekildi.
Yapay zeka okuryazarlığının önemi
Çalışmada, dezenformasyonla mücadelede yalnızca bir haberin, fotoğrafın veya videonun sahte olup olmadığını belirlemenin yeterli olmadığı vurgulanırken, içeriklerin kimler tarafından, hangi yöntemlerle ve ne ölçüde koordineli biçimde yayıldığının da araştırılması gerektiği de ifade edildi. Araştırmada ayrıca medya okuryazarlığı ve yapay zeka okuryazarlığının geliştirilmesinin de altı çizildi.
